Als Filosofie vakdocent Sean meeloopt met een tuin- en natuurles van collega Jos, raakt hij net zo geïnspireerd en verwonderd als de kinderen. In dit stuk deelt hij zijn observaties, ervaringen en inzichten.
Op een vrijdagochtend paradeert er een optocht door de straten van Vlaardingen De optocht bestaat uit acht kinderen die elk hun netje hoog in de lucht houden. Moeders die toevallig op de hoek van de straat aan het praten zijn, krijgen een brede glimlach op hun gezicht.
We lopen in een compacte optocht door de straten. De kinderen zingen en praten enthousiast met elkaar. Zij houden de stelen verticaal, dezelfde richting als de bomen die hen omgeven. Een meisje springt een gat in de lucht en vertelt: “Meester, ik ben voor deze les gemaakt. Ik heb hier mijn hele leven naartoe gewerkt.” “Naar beestjes vangen in de vijver?” Vraag ik haar. “Natuurlijk! Wat anders?”
Ik loop mee met de tuin- en natuurles van meester Jos, en al voordat we bij de vijver zijn weet ik dat er iets bijzonders aan de hand is. Jos, vakdocent Groen loopt die ochtend de klas in met een bosje schepnetjes onder zijn arm. Zonder veel tijd te verliezen brengt hij de kinderen naar buiten. Eenmaal bij de vijver knielen we neer. Jos had uitgelegd: ga op je knieën, of op je buik, anders val je voorover in de sloot.
En verrast dat ik was! Deze kinderen vingen kreeftjes, garnalen, waterschaatsers en beestjes beestjes beestjes. Wanneer je iets zag spartelen in je netje, moest je het netje in de doorzichtige bak voorzichtig binnenstebuiten doen, Stuk voor stuk leegden ze hun net in het doorzichtige bakje. De week daarvoor had Jos zelf een albino-kreeft gevangen, zo zeldzaam dat hij een foto had gestuurd naar Naturalis. De medewerkers van het museum wilden de klas graag te woord staan. Die kinderen, die misschien normaal niet altijd echt gehoord worden, konden nu expertise delen met een nationaal museum.
Dat is wat Jos doet: hij laat leren in beweging, terloops, tijdens het spelen en ontdekken. Langs de weg stopt de groep steeds even met lopen. Er kruipt iets op een steen, er zit een insect op een boom, iemand vraagt wat het is. Jos geeft naam na naam, expertise zo uit de mouw geschud. Wat hij niet weet, zoekt hij ter plekke op. Een kind wordt gestoken door een brandnetel. Jos loopt naar de kant, vindt het bijbehorende kruid, laat het kind hiermee wrijven op de zere plek, legt uit waarom het helpt, en waarom het kruid zo vaak vlakbij de brandnetel staat.
Jos en ik staan samen bij het doorzichtige bakje. We kijken tevreden uit over de onderzoekende kinderen, die hun draai nu volledig gevonden hebben. “Het is veel mooier om de kinderen zo en-passant te laten leren. Zij komen echt wel aan met dingen waar ze meer over willen weten.” Vertelt hij, terwijl we samen naar het bakje staren, in de hoop iets te zien spartelen.
Wanneer we terug bij de school zijn, is het tijd om het gezamenlijke onderzoek te bekijken. Een van de kinderen heeft een kreeft gevangen, en alle kinderen mogen de kreeft even op hun hand bewaren. Sommige kinderen zijn bang, maar vrijwel alle kinderen durven de kreeft uiteindelijk op hun hand te houden.
In mijn ogen is Jos hiermee iets bijzonders aan het doen. In zijn lessen lijken de grenzen tussen leven, plezier, nieuwsgierigheid en les te verdwijnen. Hier wordt er gespeeld, met als bijvangst niet alleen een kreeft, maar ook nog eens verwondering en respect voor de natuur. In wat Jos doet herken ik de filosofische houding: begin bij het concrete, blijf vragen stellen, laat het kind de conclusie trekken. Iets om niet perse altijd als doel te hebben, maar iets om de ruimte te geven om te ontstaan. De ruimte om de les en-passant voorbij te laten drijven.
